Historia kościoła parafialnego pw. św. Zygmunta w Siennie
(do roku 1945)

Pierwszy kościół powstał w Siennie ok. 1375 roku, kiedy było ono jeszcze wioską. Był to drewniany kościół filialny, należący do parafii w Chotczy nad Wisłą. Kilkadziesiąt lat później właściciel Sienna, wojewoda sandomierski Dobiesław Oleśnicki, postanowił uczynić z Sienna swoją siedzibę rodową: nadał mu prawa miejskie i rozpoczął budowę murowanego kościoła. Kościół został ukończony już po śmierci Dobiesława, staraniem jego synów i konsekrowany w 1442 roku przez jego brata stryjecznego, Zbigniewa Oleśnickiego, biskupa krakowskiego (urodzonego w Siennie 5 grudnia 1389 roku). Jak poświadcza Jan Długosz, przy kościele został erygowany niewielki klasztor paulinów, którzy mieli się opiekować parafią. Zapewne przy kościele działała szkoła parafialna.
Kościół w Siennie był znaczącą fundacją jak na warunki piętnastowiecznej Małopolski. Zbudowano go z cegły, wysoki dach został przykryty czerwoną dachówką. Jest gotycką budowlą jednonawową, z trójprzęsłowym prezbiterium zamkniętym trójbocznie i czteroprzęsłową nawą główną, nakrytym gotyckimi sklepieniami krzyżowymi. Prawdopodobnie fasada miała być ozdobiona dwiema wieżami, które widać na modelu świątyni wyobrażonym na tablicy erekcyjnej. Od strony północnej prezbiterium dobudowano piętrową zakrystię ze sklepieniami kolebkowymi. Świątynia ma wysokie, ostrołukowe okna od strony południowej, a więc od strony miasta. Od północy jest jedynie małe okratowane okienko oraz otwór strzelniczy na piętrze, świadczący o tym, że kościół miał też pełnić funkcje obronne. W części centralnej prezbiterium znajduje się gotycka krypta, w której był pochowany fundator świątyni, Dobiesław Oleśnicki, i jego żona, Katarzyna z Bożydaru.
Świątynia musiała mieć bogate wyposażenie, wykonane przez artystów krakowskich. O ich wysokiej klasie artystycznej świadczą nieliczne zachowane do dziś dzieła sztuki pochodzące z piętnastowiecznej świątyni. Do dziś zachowały się dwie okrągłe polichromowane rzeźby przedstawiające symbole ewangelistów, znajdujące się pierwotnie w zwornikach sklepienia. Z tego samego czasu pochodzi dwoje żelaznych, kutych ręcznie drzwi. Jedne prowadziły do zakrystii, drugie pochodzą z głównego wejścia. Ozdobione zostały herbem Dębno Dobiesława Oleśnickiego i herbem Korczak Katarzyny z Bożydaru. Najciekawsza jest jednak tablica erekcyjna (fundacyjna) z 1442 roku. Na dużej płaskorzeźbie z piaskowca nieznany artysta w centrum wyrzeźbił siedzącą na tronie Matkę Boską z małym Jezusem na kolanach. Po obu stronach tronu klęczą fundatorzy: za Dobiesławem stoi wspierający go św. Zygmunt, za Katarzyną - św. Katarzyna Aleksandryjska. Wokół tablicy biegnie ozdobny gotycki napis (tekstura) informujący o fundacji. Jeszcze w II poł. XIX w. tablica była ozdobiona polichromią. Należy ona do najciekawszych tego typu zabytków w Polsce.
W Muzeum Narodowym w Warszawie przechowywane są obrazy z ołtarza głównego pochodzące z ok. 1460 roku. Prawdopodobnie miały one stanowić skrzydła tryptyku. Nie wiadomo, czy znajdowały się one w Siennie od samego początku, czy trafiły do niego w XVIII w., jednak nawet jeśli nie są one związane bezpośrednio z Oleśnickimi i początkami kościoła, mogą dawać pewne wyobrażenie o wyglądzie pierwotnego ołtarza. Przedstawiają one Zwiastowanie, Nawiedzenie św. Elżbiety, Pokłon Trzech Króli, Niesienie Krzyża i Ukrzyżowanie. Na odwrocie jednej z kwater znajduje się szkic do kompozycji Zaśnięcie Marii.
Parafia w Siennie była dość zamożna, m.in. Zbigniew Oleśnicki przeznaczył część opłat (dziesięcinę) na uposażenie altarystów, co świadczy o dobrym poziomie odprawianej w Siennie liturgii. Zapewne do rozkwitu parafii i kościoła przyczynił się jeden z synów Dobiesława Oleśnickiego, Jakub z Sienna, humanista, biskup włocławski, a później arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski. Od ok. 1531 roku proboszczem w Siennie był Baltazar Opec, humanista krakowski, znany i ceniony pisarz, autor Żywotu Wszechmocnego Syna Bożego Pana Jezu Krysta wydanego w Krakowie w 1522 roku.
W XVI w. dobudowano do zakrystii trzykondygnacyjną murowaną wieżę mieszkalno-obronną. Być może dobudowa miała związek z przekształceniem kościoła na zbór kalwiński. W tym czasie (lata 50 i 60. XVI w.) Oleśniccy i Sienieńscy stali się przywódcami protestantów w Małopolsce, część z nich jako kalwiniści, część jako bracia polscy zwani arianami. Jeden z Sienieńskich założył miasteczko Raków, w którym powstała sławna uczelnia protestancka zwana Akademią Rakowską. Będący w latach 90. XVI w. dziedzicem Sienna Sebastian Sienieński nie wpuścił do kościoła wizytującego swoją diecezję kardynała Jerzego Radziwiłła. Tutejszy zbór należał do najdłużej działających świątyń protestanckich w Małopolsce. W czasie jego funkcjonowania usunięto zapewne większość katolickich dzieł sztuki powstałych w XV w. Dokonano też napraw i remontów, zwłaszcza po okresie potopu.
Katolicy przejęli zbór na pocz. XVIII w. i na nowo powołali parafię katolicką, czego świadectwem jest druga tablica erekcyjna, znajdująca się nad portalem zakrystii. W XVIII w. zapewne zbudowano lub poprawiono mur kościelny i zbudowano barokową dzwonnicę nakrytą dachem namiotowym, tzw. dachem polskim. Na teren cmentarza kościelnego wchodziło się od tego czasu przez bramę pod dzwonnicą. Prawdopodobnie w tym okresie zbudowano sygnaturkę na dachu kościoła.
W XIX w. kościół był stolicą dekanatu siennieńskiego w obrębie nowej diecezji sandomierskiej (założonej w 1818). Na pocz. XIX w. założono nowy cmentarz grzebalny (najstarszy nagrobek pochodzi z 1822 roku) i posadzono drzewa wokół muru kościelnego. Wyposażenie kościoła spłonęło w czasie pożaru w 1879 roku. Kościół szybko odbudowano, a wnętrze zostało pokryte polichromiami przedstawiającymi świętych polskich. W 1902 roku zbudowano nową plebanię.
Katastrofą dla kościoła i parafii była I wojna światowa. W lipcu 1915 roku ruszyła ofensywa austriacka. Sienno znalazło się na linii frontu ok. 16-17 lipca i w wyniku ostrzału artyleryjskiego zostało niemal w całości spalone. Spłonął też kościół, zawaliło się sklepienie nawy głównej, całe wyposażenie uległo zniszczeniu, mocno uszkodzona została tablica erekcyjna. Wypalone ruiny stały przez kilkanaście lat, a wierni korzystali z prowizorycznego drewnianego kościoła, później przeniesionego do Sarnówka. Gotycka świątynia została odbudowana w 1930 roku na podstawie planów architekta Kazimierza Sosnowskiego z Warszawy. W tej postaci kościół przetrwał II wojnę światową aż do naszych czasów.

J.N.